Điều khoản phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại – ghi sao cho đúng để không mất quyền lợi?

Trong thực tế tư vấn hợp đồng, rất nhiều doanh nghiệp tin rằng: “Cứ ghi phạt vi phạm thật nặng là đối tác sẽ không dám vi phạm.”
Tuy nhiên, khi tranh chấp xảy ra, không ít trường hợp điều khoản phạt vi phạm bị Tòa án hoặc Trọng tài tuyên không áp dụng, khiến bên bị vi phạm mất hoàn toàn công cụ bảo vệ quyền lợi.

Vấn đề không nằm ở việc có hay không điều khoản phạt, mà nằm ở cách ghi điều khoản phạt vi phạm có đúng pháp luật hay không.

1. Phạt vi phạm hợp đồng là gì?

Theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Thương mại 2005, phạt vi phạm là khoản tiền mà bên vi phạm nghĩa vụ phải trả cho bên bị vi phạm, nếu trong hợp đồng có thỏa thuận.

👉 Điều này có nghĩa:
📌 Không có thỏa thuận → không được phạt
📌 Ghi sai hoặc ghi mơ hồ → rất khó áp dụng khi tranh chấp

Đây là lỗi mà doanh nghiệp gặp nhiều nhất khi tự soạn hợp đồng hoặc dùng mẫu trên mạng.

2. Mức phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại có bị giới hạn không?

Có. Và đây là điểm mấu chốt.

Luật Thương mại 2005 quy định:
👉 Mức phạt vi phạm tối đa không vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm.

Trong khi đó, rất nhiều hợp đồng vẫn ghi:

“Phạt 20% giá trị hợp đồng”
“Phạt gấp đôi tiền vi phạm”
“Phạt theo thỏa thuận hai bên tại thời điểm xảy ra vi phạm”

📌 Hệ quả pháp lý:
Khi xảy ra tranh chấp, phần vượt quá 8% có thể không được chấp nhận, thậm chí toàn bộ điều khoản phạt bị vô hiệu do ghi không đúng luật.

Mức phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại

3. Những lỗi thường gặp khiến điều khoản phạt vi phạm “vô dụng”

Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp, có thể kể đến các lỗi phổ biến sau:

❌ Không xác định rõ hành vi nào bị coi là vi phạm
❌ Không phân biệt giữa phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại
❌ Ghi mức phạt vượt trần nhưng không dự liệu phương án thay thế
❌ Chỉ ghi chung chung: “Bên vi phạm phải chịu phạt theo quy định pháp luật”

👉 Khi tranh chấp phát sinh, những điều khoản này không đủ cơ sở để yêu cầu đối tác thực hiện nghĩa vụ phạt.

4. Ghi điều khoản phạt vi phạm thế nào cho đúng và có hiệu lực?

Một điều khoản phạt vi phạm hợp đồng thương mại được soạn thảo tốt cần đáp ứng các yếu tố:

Xác định cụ thể hành vi vi phạm
Ghi rõ mức phạt, không vượt quá giới hạn luật định
Phân tách rõ:
- Phạt vi phạm
- Bồi thường thiệt hại (nếu có)
Quy định thời điểm áp dụng và cách thanh toán tiền phạt

📌 Điều quan trọng nhất: Điều khoản phải phù hợp với bản chất giao dịch, không sao chép máy móc từ hợp đồng khác.

5. Lời khuyên pháp lý cho doanh nghiệp

Điều khoản phạt vi phạm không chỉ để “răn đe”, mà là công cụ pháp lý để bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp.
Một điều khoản ghi sai có thể khiến doanh nghiệp mất hoàn toàn lợi thế pháp lý, dù đối tác rõ ràng là bên vi phạm.

👉 Trước khi ký kết hợp đồng thương mại, doanh nghiệp nên: